Senfoni nedir?

Üç, ya da dört bölümden meydana gelen bir orkestra eseridir.

Klasik senfoninin en güzel örneklerini Alman bestecileri verdiler. «Mannheim Okulu» denilen müzik çağının Haydn, Mozart gibi ünlü bestecilerinden sonra Beethoven, klasik senfoni yapısında az, çok değişiklik yaptı. Yaylı ve telli sazlarla, tahta ve vurmalı madeni sazlardan kurulu bir senfoni orkestrasının çaldığı parçalara da, «senfonik şiir« adı veriİir. Bunlar yapı ve kuruluş bakımından senfoniden farklıdır.

Senfoni sözcüğü Yunanca’ da “bir arada uyumlu sesler çıkarmak” manasına gelen symphonia sözcüğünden türetilmiş, dilimize Fransızca symphonie sözcüğünden geçmiştir. Sinfonia sözcüğü ilk sefer İtalya’ da, çalgı için bestelenmiş parçalan tanımlamakta kullanıldı; 17. asır başlarında kantat, oratoryo ve operalarda orkestra tarafından çalınan giriş parçasının isimi oldu.

Jacopo Peri,Claudio Monteverdi ve Fransız asıllı İtalyan bestekar Jean-Baptiste Lully operalarında mükemmel güzellikteki uvertür ve ara müziği parçalarıyla klasik senfoninin temellerini hazırladılar. Çok sevilen bu müzik parçaları sonradan bağımsız konser parçaları olarak çalınmaya başlandı. 18. asrın başlarnda Antonio Vivaldi konçertolanyla senfoninin ilk örneklerini verdi. 18. asırda Almanya’da Mann heim’de Johann Stamitz ve onun etrafında toplanan besteciler üç bölümlü senfoniye üç vakitli bir dans müziği olan menuefi ilave ettiler.

Ayrı olarak crescendo ve decrescendo (ses şiddetinin gittikçe yükselmesi ve alçalması) gibi öğelerden istifade ederek senfoniyi klasik anlayışa en yakın biçimine kavuşturdular. Senfoni aynı asrın sonlarına doğru, Viyana Klasikleri olarak hatıralan Franz Joseph Haydn, Wolfgang Amadeus Mozart ve Ludwig van Beethoven’in besteleriyle klasik biçimine erişti. Senfoninin yapısı sonata benzer {bak. Sonat). Tek fark, sonatın solo çalgılar için, senfoninin orkestra için yazılmış olmasıdır.

Haydn, Mozart ve Beethoven senfoniyi dört bölümlük klasik biçimine kavuşturdular. İki tondan oluşan giriş bölümü çoğunlukla kolay temalar ve az sayıda nota içerir. Bunu, temaların teferruatlı biçimde ve dönüşümlü olarak işlenip geliştirildiği, çoğu zaman sonat biçiminde yazılmış gelişme bölümü izler. Bu bölüm ağır tempoludur. Üçüncü bölüm me nuet biçimindedir. Dördüncü ve son bölüm sonat biçiminde olmakla beraber, neşeli ve hızlı temposuyla daha çok rondo’ya yakındır. Beethoven senfonilerinde menuet yerine, gene canlı ve neşeli bir ritmi olan scherzo’yu (skertso) kullanmıştır.

Senfoninin gelişmesi

"Senfoninin babası" olarak tanınan Haydn 1809'da öldüğünde, ardında 108 senfoni bıraktı. Bestecinin en ünlü senfonileri Londra, Oxford, Saat, Süpriz ve Veda'du. Bestelerinin kusursuzluğuyla tanınan Mozart'ın 41 senfonisinden en güzel son üç tanesi Mi Bemol Majör, Sol Minör ve Jupiter adıyla da bilinen Do Majör senfonileridir. Haydn ve Mozart, senfonilerinde uyum, kıvraklık ve dramatik kurgu gibi öğeleri büyük bir ustalıkla birleştirerek orkestraya uyguladılar. Duygulardan çok kulağa seslenen bu senfoniler küçük orkestralar için bestelenmişti.

senfoni

Beethoven ise klasik senfoni anlayışına bağlı kalmakla birlikte onu genişletti, bölümlerin sırasını değiştirdi ve orkestraya üflemeli çalgıları ekledi. Klasik dönemi Romantik döneme bağlayan Beethoven, senfonilerinde o zamana kadar müzikle anlatılabileceği akla gelmeyen duyguları, olağanüstü bir duyarlılık ve coşkuyla iletmeyi başardı. Sanatçının dokuz senfonisi içinde Eroica (Kahramanlık) Senfonisi olarak da bilinen Üçüncü Senfoni, kırların ve doğanın güzelliğini anlatan Pastoral Senfoni ya da Altıncı Senfoni ve tüm insanlığa seslenen büyük bir koronun yer aldığı Dokuzuncu Senfoni en sevilenleridir.

19. yüzyılda birçok besteci Beethoven'den etkilenerek onun bağımsız ve özgür üslubunu benimsedi. Schubert'in dokuz senfonisi, Beethoven'in senfonileriyle aynı dönemde yazılmıştır. Bununla birlikte Sekizinci Senfoni olarak bilinen Sı Minör Senfoni (Bitmemiş Senfoni) yalnızca iki bölümden oluşmaktadır. Fransız besteci Hector Berlioz, Fantastik Senfoni adlı yapıtında kendi yaşamından bir kesiti müzikle anlatarak yeni bir senfoni üslubu yarattı.

Felix Mendelssohn, İskoçya ve İtalya'ya yaptığı gezilerin ardından İskoç Senfonisi ve İtalyan Senfonisini, Franz Liszt erkek seslerinden oluşan bir koronun bulunduğu Faust Senfonisi'yle, kadın seslerinden oluşan bir koronun bulunduğu Dante Senfonisini yazdı. Robert Schumann ve Johannes Brahms dörder senfoni bestelediler. Özellikle Brahms, Beethoven'in geliştirdiği biçime bağlı kaldı. Anton Bruckner güçlü temaları işlediği senfonilerini görkemli bir sonla bitirirken, 20. yüzyılın önde gelen bestecilerinden Gustav Mahler büyük bir orkestra gerektiren senfonilerinde solo ya da koro halinde insan sesine yer veriyordu.

Rusya'da senfoninin en güzel örneklerini Peter İliç Çaykovski verdi. Çaykovski'nin altı senfonisinden, Patetik olarak da bilinen Si Minör Altıncı Senfoni alışılmamış bir biçimde hüzünlü, yumuşak ve yavaş bir bölümle son bulur. Çek besteci Antonı'n Dvofak'ın dokuz senfonisinden en çok tanınanı, sanatçının ABD gezileri sırasında Siyahlar'ca kilise ayinlerinde söylenen ilahilerden esinlenerek yazdığı, Yenidünyadan olarak da bilinen Dokuzuncu Senfonidir.

Yedi güçlü senfonisiyle senfoninin yapısına önemli değişiklikler getiren bir başka müzikçi de Finlandiyalı besteci Jean Sibelius'tur. 20. yüzyıl İngiliz bestecileri arasında en çok tanınan Sir Edward Elgar'ın iki senfonisi vardır. Senfonilerinde koroya geniş yer veren Vaughan Williams'in Deniz Senfonisi'nde koro her bölümde yer alır. Benjamin Britten ise İlkbahar Senfonisinde hem yetişkin, hem de çocuk korosu kullanır.

20. yüzyılın önde gelen SSCB'li bestecilerinden Dmitri Şostakoviç Leningrad Senfonisi olarak da bilinen Yedinci Senfoni de içinde olmak üzere 15 senfoni yazmıştır. ABD'de senfonileriyle tanınan en önemli besteciler Roy Harris, Elliot Carter ve Aaron Copland'dır. Senfoni yaklaşık 200 yıldır köklü değişiklikler geçirmiş ve önemli ölçüde gelişmiştir. Bestecinin duygu ve düşüncelerini en etkili biçimde dile getirmesine olanak veren bir yapısı vardır. Senfoninin anlatım zenginliğini oluşturan başlıca öğeler armoni, melodi, ritim ve tonalitedir.

Sözlükte "senfoni" ne demek?

1. Sonat biçiminde orkestra yapıtı.

Senfoni kelimesinin ingilizcesi

adj. symphony
n. symphony, sinfonia
Köken: Fransızca

Son eklenenler

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç